მცირე შენიშვნები ქართველ პოლიტოლოგებს
უკვე 17 წელზე მეტი გავიდა მას შემდეგ, რაც 2008 წლის აგვისტოს მოვლენებმა ჩაიარა. ეს თარიღი შევა საქართველოს ისტორიაში, როგორც ქვეყნის ისტორიის მძიმე, მაგრამ გარდუვალი პერიოდის ფურცელი. იმასთან დაკავშირებით, რომ ეს პერიოდი მძიმე იყო ქვეყნისთვის, ალბათ, ამ პოსტულატზე არავინ იდავებს, ხოლო რაც შეეხება გარდუვალობას, ამაზე შევეცდებით უფრო დეტალურად ვისაუბროთ.
ასე რომ, ჰქონდა თუ არა საქართველოს შესაძლებლობა, შეეჩერებინა მოახლოებული კატასტროფა, რომელმაც ლამის საქართველოს სახელმწიფოებრიობის დაკარგვამდე მიგვიყვანა? ამ კითხვაზე პასუხები არაერთგვაროვანია, თუმცა ჩვენ მიგვაჩნია, რომ ასეთი შესაძლებლობა აბსოლუტურ მინიმუმამდე იყო დაყვანილი. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი თავისი მმართველობის დასაწყისში რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობების მოწესრიგების საკითხს პრიორიტეტულთა რიგში აყენებდა, ამ მიმართულებით გადადგმული ყველა ძალისხმევა აწყდებოდა სხვადასხვა ხელოვნურ ბარიერს, რომლებიც ჩვენი სახელმწიფოების დაახლოების მოწინააღმდეგეებმა აღმართეს. დაახლოების მოწინააღმდეგეებს შორის პირველ ვიოლინოზე უკრავდნენ სეპარატისტულად განწყობილი რეგიონები და ის ძალები, რომლებიც მათ უკან იდგნენ. უკანასკნელნი წარმოადგენდნენ კონგლომერატს — სხვადასხვა ჯურის მოსყიდული პოლიტიკანებიდან დაწყებული, ზოგიერთი სახელმწიფოს უმაღლესი რანგის ხელმძღვანელებით დამთავრებული. ხანდახან იქმნებოდა შთაბეჭდილება, რომ, მაგალითად, რუსეთის ხელმძღვანელები აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს (სამხრეთ ოსეთი) ინტერესებს საკუთარი სახელმწიფოს ინტერესებზე მაღლა აყენებდნენ.
ძლიერი სეპარატისტული ლობი პოსტსაბჭოთა სივრცეში, რომელსაც მხარს უჭერდნენ სსრკ-ში სეპარატიზმის სათავეებთან მდგომი ძალები, ეწეოდა და ეწევა თავის საქმიანობას და ამისთვის არც ძალას ზოგავს და არც სახსრებს.
შეიძლება გავიხსენოთ რუსეთის ვიცე-პრემიერ შუმეიკოს კრიტიკული განცხადება აფხაზეთის სეპარატისტთა ლიდერის, ვ. არძინბას მისამართით. ვინ აღარ გამოვიდა მის წინააღმდეგ: თათრეთის პრეზიდენტ მ. შაიმიევიდან დაწყებული, ა. მიგრანიანის ტიპის წვრილმანი პოლიტოლოგებით დამთავრებული — მსგავსი დემარშის შემდეგ რუს პოლიტიკოსთაგან აღარავის გასჩენია ახალი ინიციატივა ამ მიმართულებით. ნიშანდობლივია, რომ პოსტსაბჭოთა სივრცეში, გაგაუზიის გარდა, არცერთი კონფლიქტი არ გადაჭრილა. გადაჭრილი კონფლიქტების პრობლემას ვერანაირად ვერ მივაკუთვნებთ ჩეჩნეთს, სადაც კონფლიქტი კვლავინდებურად ღვივის და პერიოდულად მეზობელ ჩრდილოკავკასიურ რესპუბლიკებზეც გადადის.
არავის ეპარება ეჭვი, რომ ქვეყნები, რომლებიც აგრესიული სეპარატიზმის ზეწოლას განიცდიან, ძალიან ბევრს გაიღებდნენ იმისთვის, რომ მათ მიწაზე დაისადგუროს მშვიდობამ, რაც ასე აუცილებელია სახელმწიფოს მშვიდობიანი განვითარებისთვის. თუმცა, ყოფილი სსრკ-ის ტერიტორიაზე 1991 წლის ბოლოდან განვითარებული პროცესები მოწმობს, რომ მართვადი კონფლიქტების სისტემა, რომელიც რამდენიმე ათწლეულის მარაგით შეიქმნა, ჯერჯერობით ეფექტურად მოქმედებს.
შეგახსენებთ: სწორედ თავისი დამოუკიდებლობის გზაზე მეორე ათწლეულის ბოლოს საქართველო ლამის საკუთარი მომავლის არაპროგნოზირებადობის ზღვარზე აღმოჩნდა. ამიტომ ამ ძალების იგნორირება და მომავალში შესაბამისი პოლიტიკის გაუტარებლობა, უდავოდ, შესაბამისად აისახება შემდგარი სახელმწიფოს სტაბილურობის პროცესზე.
მეორე ფაქტორი, რომელიც ქართველ პოლიტიკოსებში, პოლიტოლოგებსა და, ალბათ, ზოგადად საზოგადოების უდიდეს ნაწილში განსაკუთრებულ გაღიზიანებას იწვევს, არის საერთაშორისო თანამეგობრობის რეაქცია რუსეთის ქმედებებზე. მაგრამ ხშირად, თანამედროვე სამყაროში მიმდინარე მოვლენების შეფასებისას, ჩვენ რუსეთს პირდაპირ სსრკ-სთან ვაიგივებთ, რაც, საბოლოო ჯამში, მოვლენების არასწორ შეფასებამდე და დასავლური დემოკრატიის ძირითად ფასეულობებში იმედგაცრუებამდე მიგვიყვანს.
ჩვენ ვხედავთ, რომ ერთპოლუსიანი სამყარო მძიმე ტვირთად იქცა თავად აშშ-ისთვის. აშშ-ის პრეზიდენტ ბ. ობამას ქმედებები სწორედ ამის დასტურია. სსრკ მთელ თავის რესურსებს დებდა იმისთვის, რომ ყველანაირად შეენარჩუნებინა პოლიტიკური ბალანსი მსოფლიოში. ხანდახან ეს საბჭოთა ხალხის ეკონომიკური კეთილდღეობის ხარჯზე ხდებოდა. სახსრები და ძალები მიმართული იყო რევოლუციის ექსპორტზე დედამიწის სხვადასხვა წერტილში. ზოგან სოციალისტური მშენებლობის იდეებს იღებდნენ, მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში ისინი მიუღებელი იყო და ხშირად ხიშტებით ხდებოდა მათი ექსპორტირება. ასე იყო უნგრეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, ავღანეთსა და სხვა რიგ ქვეყნებში.
დასავლეთისთვის სსრკ წარმოადგენდა საფრთხის წყაროს მისი ფუნდამენტური ფასეულობებისთვის. როგორიც არის, პირველ რიგში, კერძო საკუთრების უფლება, აღმსარებლობის თავისუფლება და დემოკრატიული მმართველობა სახელმწიფოში. ეს არის, მინიმუმ, ის ფასეულობები, რომელთა დასაცავადაც ბოლომდე დგომისთვის მზად არიან არა მხოლოდ დასავლური სახელმწიფოების ხელისუფლებები, არამედ მოქალაქეთა უმრავლესობაც. დღეს კი რუსეთი საფრთხეს აღარ წარმოადგენს მსოფლიოს განვითარებადი სახელმწიფოების ელიტისთვისაც კი. სოციალისტური ფასეულობების სისტემის მიმართ განსაკუთრებულ ლტოლვას არც თავად რუსული საზოგადოება განიცდიდა, მიუხედავად ქვეყანაში არსებული ნოსტალგიური გამოვლინებებისა.
ეს თანამედროვე რუსეთისთვის უკვე გავლილი ეტაპია. „კაპიტალისტური“ რუსეთი უკვე „დიდ რვეულშია“ და მას სულ უფრო ნაკლებად აიგივებენ ყოფილ სოციალისტურ სახელმწიფოსთან. ამიტომ დასავლეთის პრაგმატიზმი აღმავლობის გზაზეა. თუკი კომუნისტურ ჩინეთთან უკვე დაავიწყდათ ადამიანის უფლებების დაცვისა და სხვა ფასეულობების შეხსენება, რუსეთთან, მათი აზრით, საქმე ბევრად უკეთესადაა.
ალბათ, ჩვენ, ქართველი პოლიტოლოგები, ვატარებთ ბრალის ნაწილს 2008 წლის აგვისტოს მოვლენებზე. არადა, უნდა გაგვეხსენებინა, რომ სსრკ-ის მიერ ჯარების შეყვანა ავღანეთში და რუსული ჯარების შეყვანა საქართველოში 2008 წელს სხვადასხვა იპოსტასში უნდა განხილულიყო. ეს დიდი საუბრის თემაა და განსაკუთრებულ გააზრებას მოითხოვს, მაგრამ ერთი რამ ცხადია: იმაზე მეტ რეაქციას, რაც დასავლეთის მხრიდან მოჰყვა 2008 წლის აგვისტოს, უახლოეს მომავალში არ უნდა ველოდოთ. უფრო მეტიც, მიმდინარეობს აშშ-ის ურთიერთობების „გადატვირთვა“ რუსეთთან და ზოგიერთი მიმართულებით (ანტისარაკეტო სისტემების განთავსება ევროპაში, ირანი) იგი საკმაოდ წარმატებით ხორციელდება. და ჩვენ უკვე საკუთარი თვალით ვრწმუნდებით, როგორ ხედავს „დიდი რვეული“ რუსეთში თავის პარტნიორს და როგორ იმარჯვებს ევროპული პრაგმატიზმი ევროპულ ფასეულობებზე. ასე რომ, ვიყოთ მომავალში უფრო ფხიზლად და ფრთხილად.
ძლიერი სეპარატისტული ლობი პოსტსაბჭოთა სივრცეში, რომელსაც მხარს უჭერდნენ სსრკ-ში სეპარატიზმის სათავეებთან მდგომი ძალები, ეწეოდა და ეწევა თავის საქმიანობას და ამისთვის არც ძალას ზოგავს და არც სახსრებს.
შეიძლება გავიხსენოთ რუსეთის ვიცე-პრემიერ შუმეიკოს კრიტიკული განცხადება აფხაზეთის სეპარატისტთა ლიდერის, ვ. არძინბას მისამართით. ვინ აღარ გამოვიდა მის წინააღმდეგ: თათრეთის პრეზიდენტ მ. შაიმიევიდან დაწყებული, ა. მიგრანიანის ტიპის წვრილმანი პოლიტოლოგებით დამთავრებული — მსგავსი დემარშის შემდეგ რუს პოლიტიკოსთაგან აღარავის გასჩენია ახალი ინიციატივა ამ მიმართულებით. ნიშანდობლივია, რომ პოსტსაბჭოთა სივრცეში, გაგაუზიის გარდა, არცერთი კონფლიქტი არ გადაჭრილა. გადაჭრილი კონფლიქტების პრობლემას ვერანაირად ვერ მივაკუთვნებთ ჩეჩნეთს, სადაც კონფლიქტი კვლავინდებურად ღვივის და პერიოდულად მეზობელ ჩრდილოკავკასიურ რესპუბლიკებზეც გადადის.
არავის ეპარება ეჭვი, რომ ქვეყნები, რომლებიც აგრესიული სეპარატიზმის ზეწოლას განიცდიან, ძალიან ბევრს გაიღებდნენ იმისთვის, რომ მათ მიწაზე დაისადგუროს მშვიდობამ, რაც ასე აუცილებელია სახელმწიფოს მშვიდობიანი განვითარებისთვის. თუმცა, ყოფილი სსრკ-ის ტერიტორიაზე 1991 წლის ბოლოდან განვითარებული პროცესები მოწმობს, რომ მართვადი კონფლიქტების სისტემა, რომელიც რამდენიმე ათწლეულის მარაგით შეიქმნა, ჯერჯერობით ეფექტურად მოქმედებს.
შეგახსენებთ: სწორედ თავისი დამოუკიდებლობის გზაზე მეორე ათწლეულის ბოლოს საქართველო ლამის საკუთარი მომავლის არაპროგნოზირებადობის ზღვარზე აღმოჩნდა. ამიტომ ამ ძალების იგნორირება და მომავალში შესაბამისი პოლიტიკის გაუტარებლობა, უდავოდ, შესაბამისად აისახება შემდგარი სახელმწიფოს სტაბილურობის პროცესზე.
მეორე ფაქტორი, რომელიც ქართველ პოლიტიკოსებში, პოლიტოლოგებსა და, ალბათ, ზოგადად საზოგადოების უდიდეს ნაწილში განსაკუთრებულ გაღიზიანებას იწვევს, არის საერთაშორისო თანამეგობრობის რეაქცია რუსეთის ქმედებებზე. მაგრამ ხშირად, თანამედროვე სამყაროში მიმდინარე მოვლენების შეფასებისას, ჩვენ რუსეთს პირდაპირ სსრკ-სთან ვაიგივებთ, რაც, საბოლოო ჯამში, მოვლენების არასწორ შეფასებამდე და დასავლური დემოკრატიის ძირითად ფასეულობებში იმედგაცრუებამდე მიგვიყვანს.
ჩვენ ვხედავთ, რომ ერთპოლუსიანი სამყარო მძიმე ტვირთად იქცა თავად აშშ-ისთვის. აშშ-ის პრეზიდენტ ბ. ობამას ქმედებები სწორედ ამის დასტურია. სსრკ მთელ თავის რესურსებს დებდა იმისთვის, რომ ყველანაირად შეენარჩუნებინა პოლიტიკური ბალანსი მსოფლიოში. ხანდახან ეს საბჭოთა ხალხის ეკონომიკური კეთილდღეობის ხარჯზე ხდებოდა. სახსრები და ძალები მიმართული იყო რევოლუციის ექსპორტზე დედამიწის სხვადასხვა წერტილში. ზოგან სოციალისტური მშენებლობის იდეებს იღებდნენ, მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში ისინი მიუღებელი იყო და ხშირად ხიშტებით ხდებოდა მათი ექსპორტირება. ასე იყო უნგრეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, ავღანეთსა და სხვა რიგ ქვეყნებში.
დასავლეთისთვის სსრკ წარმოადგენდა საფრთხის წყაროს მისი ფუნდამენტური ფასეულობებისთვის. როგორიც არის, პირველ რიგში, კერძო საკუთრების უფლება, აღმსარებლობის თავისუფლება და დემოკრატიული მმართველობა სახელმწიფოში. ეს არის, მინიმუმ, ის ფასეულობები, რომელთა დასაცავადაც ბოლომდე დგომისთვის მზად არიან არა მხოლოდ დასავლური სახელმწიფოების ხელისუფლებები, არამედ მოქალაქეთა უმრავლესობაც. დღეს კი რუსეთი საფრთხეს აღარ წარმოადგენს მსოფლიოს განვითარებადი სახელმწიფოების ელიტისთვისაც კი. სოციალისტური ფასეულობების სისტემის მიმართ განსაკუთრებულ ლტოლვას არც თავად რუსული საზოგადოება განიცდიდა, მიუხედავად ქვეყანაში არსებული ნოსტალგიური გამოვლინებებისა.
ეს თანამედროვე რუსეთისთვის უკვე გავლილი ეტაპია. „კაპიტალისტური“ რუსეთი უკვე „დიდ რვეულშია“ და მას სულ უფრო ნაკლებად აიგივებენ ყოფილ სოციალისტურ სახელმწიფოსთან. ამიტომ დასავლეთის პრაგმატიზმი აღმავლობის გზაზეა. თუკი კომუნისტურ ჩინეთთან უკვე დაავიწყდათ ადამიანის უფლებების დაცვისა და სხვა ფასეულობების შეხსენება, რუსეთთან, მათი აზრით, საქმე ბევრად უკეთესადაა.
ალბათ, ჩვენ, ქართველი პოლიტოლოგები, ვატარებთ ბრალის ნაწილს 2008 წლის აგვისტოს მოვლენებზე. არადა, უნდა გაგვეხსენებინა, რომ სსრკ-ის მიერ ჯარების შეყვანა ავღანეთში და რუსული ჯარების შეყვანა საქართველოში 2008 წელს სხვადასხვა იპოსტასში უნდა განხილულიყო. ეს დიდი საუბრის თემაა და განსაკუთრებულ გააზრებას მოითხოვს, მაგრამ ერთი რამ ცხადია: იმაზე მეტ რეაქციას, რაც დასავლეთის მხრიდან მოჰყვა 2008 წლის აგვისტოს, უახლოეს მომავალში არ უნდა ველოდოთ. უფრო მეტიც, მიმდინარეობს აშშ-ის ურთიერთობების „გადატვირთვა“ რუსეთთან და ზოგიერთი მიმართულებით (ანტისარაკეტო სისტემების განთავსება ევროპაში, ირანი) იგი საკმაოდ წარმატებით ხორციელდება. და ჩვენ უკვე საკუთარი თვალით ვრწმუნდებით, როგორ ხედავს „დიდი რვეული“ რუსეთში თავის პარტნიორს და როგორ იმარჯვებს ევროპული პრაგმატიზმი ევროპულ ფასეულობებზე. ასე რომ, ვიყოთ მომავალში უფრო ფხიზლად და ფრთხილად.
ავტორი: ბადრი ნაჭყებია
